Ameliyatların Çocuklar ve Ergenler Üzerindeki Etkileri

Ameliyatların Çocuklar ve Ergenler Üzerindeki Etkileri

Ameliyat öncesi dönem herkes, özellikle çocuklar ve ergenler için oldukça stresli bir dönemdir. Bu dönemde çocuklar sıklıkla korku, kızgınlık, anksiyete ve suçluluk duyguları yaşarlar . Çocuğun yaşı, hastalığın niteliği, hastanede geçirilecek süre ve yapılacak ameliyatın tipi çocuğun endişe düzeyini belirleyen durumlardır . Yaşı ve gelişim düzeyi ne olursa olsun, bütün çocukların ameliyat öncesi dönemde fiziksel, duygusal ve bilişsel yönden ameliyata hazırlanmaya gereksinimleri vardır.

Çocuğun ameliyat için hastaneye yatması ebeveynler için de yoğun anksiyeteye neden olan bir durumdur. Ebeveynlerin hastalık ve ameliyatla ilgili daha önceki bilgileri, ekonomik sorunlar, diğer çocukların bakımı ve iş yaşantıları ile ilgili sorunlar ebeveynin anksiyetesini etkileyen durumlardır. Ayrıca ebeveynin anksiyetesi çocuğun da anksiyetesinin artmasına yol açmaktadır.

Ameliyat Öncesi Dönemde Çocuk ve Ebeveynin Yoğun Anksiyete Yaşadıkları Dönemler; a) Hastaneye kabul b) Ameliyat öncesi testler c) Ameliyattan önceki gün d) Ameliyathaneye gitmeden önceki saatlerdir.

Çocuklarda ameliyat öncesi hazırlığa ne zaman başlanacağı, çocuğa bilginin ne zaman ve ne kadar verileceği, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine bağlıdır. Bu süre çocuğun soru sorabileceği kadar yeterli olmalı, ancak çocukta gereksiz anksiyeteye neden olacak kadar çok uzun olmamalıdır.

1–3 yaş dönemi; Bu dönem çocuğunda zaman kavramı tam olarak gelişmediği için ameliyat öncesi hazırlığa 1–2 gün önce başlamak uygundur. Ameliyat öncesi dönemde, çocuğun ebeveyn ile bağının devam etmesine izin verilmelidir. Çocuğun yanında sevdiği bir obje (oyuncak, eşya ya da fotoğraf) getirmesi sağlanmalıdır. İşlemler sırasında otonomisini geliştirmek için çocuğa seçenekler sunulmalı ve mümkün olan bakımlara katılması sağlanmalıdır.

3-6 yaş dönemi; Bu dönemde çocuğun ameliyattan 3-5 gün önce hazırlanması yeterlidir. Bu yaş döneminde çocuk ameliyat olacağını öğrendiğinde, kafası karışmıştır ve kendisine neler olacağını bilmek ister. Çocuğa yapılacak işlemler çok fazla detaya girmeden, anlayabileceği şekilde basit kelimelerle anlatılmalıdır. Ameliyattan önce, kuklalar ve gerçek tıbbi malzemeler kullanılarak işlem anlatılabilir. Bu dönemde, çocuk ameliyatı ceza olarak algılayabilir. Ameliyat ile ilgili büyük resimli kitaplar okuyarak, terapötik oyun aracılığı ile ya da sözel olarak çocuğun duygularını ifade etmesi sağlanmalıdır.

7-12 yaş dönemi; Bu dönemde ameliyat öncesi hazırlığa ameliyattan 1–2 hafta önce başlanmalıdır. Bu yaş döneminde çocuğun beden imajı ile ilgili kaygıları vardır. Aynı zamanda ameliyat sırasında uyanık olup olmayacağını merak eder. Çocuklar ameliyatın ne kadar süreceği, ne zaman ayağa kalkacağı, ameliyattan sonra nasıl görüneceği gibi detayları öğrenmek isterler. Çocuğa karşı dürüst olunmalıdır. İşlem basamakları, maket üzerinde ya da görsel (video, poster, broşür) araçlar kullanarak açıklanmalıdır.

12- 18 yaş dönemi; Bu dönemde ameliyat öncesi hazırlığa, çocuğun ameliyatına karar verilmesi ile birlikte başlanılmalıdır. Ergenlerde, beden imajında oluşabilecek değişiklikler, kontrol ve bağımsızlığını kaybetme, akran grubundan reddedilme ve ölüm korkusu olabilir. Ergenin bireyselliğine saygı gösterilmeli, ebeveyn bakıma katılmalı ancak ergenin soru sorması ve bilgi alması için hemşire ile yalnız kalması da sağlanmalıdır. Ergenin gereksimi olduğu ve tolere edebileceği kadar bilgi verilmelidir. Ergenin sorduğu sorular, onun ne kadar bilgiye gereksinimi olduğunu gösterir. Gerçekçi ve dürüst açıklamalar yapılmalıdır. İşlemler maket üzerinde ya da çocuğun vücudu üzerinde gösterilebilir. İşlemi tanımlamak için uygun ifadeler kullanılmalıdır.

Ayrıca bütün bunlarla beraber çocuk için ameliyatın yapılacağı servis veya odada özel bir oyun salonu bulunması, tv salonu olması, renkli oyuncaklar, çocuğu rahatlatabilecek bir dekorasyon, sıcak bir ortam sağlayacağından çocuğun rahat hissetmesinde etkilidir.

Yukarıda da değinildiği gibi açıklamalar yapmak ise çocuğun kendi fantezi dünyasında yaratabileceği kötü beklentileri önlemede önem taşır. Örnek olarak ameliyathanede bulunan ağabey ve ablaların yüz ve başlarının neden kapalı olduğunu açıklamak ameliyathane ekibinin elinde iğne bulunan kötü maskeli insanlar olarak algılanmasını engeller. Ameliyathanede bulundurulabilecek ve çocuğun dünyasına hitap eden birkaç farklı malzeme ve oyuncak ile de çocuğun rahatlamasına etki sağlanmış olur.

Uzman Psikolog Özgün Kızıldağ

Kaynakça:

1) Çelik A., Özbey H., Çocuklarda Ameliyatların Psikososyal Etkileri, iye, Ben Hasta Değilim, Nobel Tıp Kitabevi, 1999

2) Gürol A., Binici Y., Günübirlik cerrahi geçirecek çocukların annelerinin anksiyete düzeyleri ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi, İzmir Dr. Bahçet Uz Çocuk Hastalıkları Dergisi, 7 (1), 2017

3) Dağlı S., Günübirlik Cerrahi Geçirecek Çocukların ve Ailelerinin Ameliyat Hakkında Bilgilendirilmesinin Preoperatif Anksiyete ve Postoperatif Davranış Değişiklikleri Üzerine Olan Etkileri, Başkent Üniversitesi Çocuk Sağlığı Sempozyumu

4) Cihangir A.N., Çocuklarda Ameliyat Öncesi Hazırlık, Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 2008