Hangi Düşünme Stiliyle Düşünüyorsun?

Hangi Düşünme Stiliyle Düşünüyorsun?

İnsanın düşünebilen tek canlı olduğu konusunda bazı hayvan türlerinin de düşünebildiği yönünde itirazlar olsa da, insanın düşündüğünü düşünebilen tek canlı olduğu herkesçe kabul edilir. Bir tartışmasız gerçek olarak insan, düşündüğü şeyler üzerine, düşünme eylemini gerçekleştirebilmesi üzerine düşünebilen tek canlıdır.

Herkes doğası gereği bilinçli ya da bilinçsiz sürekli düşünür; otururken, gezerken, çalışırken, yemek yaparken beynimiz milyonlarca düşünceyle meşguldür; fakat herkesin düşünme süreci birbirinden farklıdır, çünkü her birey başka bir ifadeyle her beyin kendine özgü bir nitelik taşır ve eşsizdir. Bireyler görünüşleri, ilgileri, zevkleri, fiziksel yetenekleri, bilgi birikimleri itibariyle birbirlerinden farklı özellikler gösteriyorlarsa, zihinsel gelişimlerinde (zihinsel şemalarında), öğrenme ve düşünme etkinliklerinde (stillerinde) de farklılıklar sergilerler. Bu farklılıklar, insanların yeteneklerini farklı yollarla kullanmalarına, durumlara farklı tepkiler vermelerine ve farklı seçimlerde bulunmalarına yol açmaktadır.

İnsanlar tek bir stilden çok bir stil profiline sahiptirler. Çünkü, stiller durum ve koşullara göre değiştirilebilir ve yaşam boyunca çeşitlenebilir. Ayrıca, stiller sosyalleşme süreçlerine bağlı olarak edinilir, stiller öğretilebilir ve uygun çevre ve laboratuvar koşullarında ölçülebilir. Bu nedenle, insanlar düşünme stili esnekliği ve gücü açısından birbirlerinden farklılaşırlar. Dolayısıyla da, bir dönemde işlevsel ve değerli olan bir stil bir diğer dönemde tercih edilmeyebilir, bir alan içinde etkili olan bir stil bir diğer alanda etkili olmayabilir ve stiller kendi başlarına iyi ya da kötü değildirler.

Bu çeşitliliği en kapsamlı şekilde ele alan Zihinsel Özyönetim Kuramı İşlevler, Biçimler, Düzeyler, Kapsam ve Eğilimler adı altında beş kategori ve bunların altında 13 düşünme stilinden oluşmaktadır.

DÜŞÜNME STİLİ

ÖZELLİKLERİ

ÖRNEKLER

iŞLEVLER

Yasama

Yaratıcı, icat edici yenilikçi, fikir üreten, işlerinde kendi yollarını kullanmaktan hoşlanan

Fen projeleri yapmayı, şiir, hikaye yazmayı, orijinal sanatsal işler yaratmayı severler.

Yürütme

Verilen talimatları izleyen, ne denildiyse yapmayı tercih eden.

Problem çözmeyi, belirli konulara ilişkin yazı yazmayı, modellerden sanat icra etmeyi severler.

Yargı

Yargılamayı, değerlendirmeyi seven.

Diğerlerinin işlerini eleştirmeyi, eleştirel yazılar yazmayı, dönüt ve tavsiye vermeyi severler.

BİÇİMLER

Monarşik

Tüm enerjileriyle aynı anda tek işe ve amaca odaklanan.

Fen bilimleri, tarih, sanat hangi alanda olursa olsun tek bir projeyle ilgilenmeyi severler

Hiyerarşik

Zamanı iyi değerlendirerek birçok işi aynı anda yapan.

Enerjileriniönem dereceleri aynı olan farklı işlere yöneltmeyi severler, böylece tüm işlerine zaman ayırabilirler.

Oligarşik

Bir kerede birçok işi yapan ve öncelik belirlemede sorun yaşayan.

Okuma anlamaya sorularına yeterli zamanı ayarlamayı severler fakat standart sözel-yetenek testini bitiremeyebilirler

Anarşik

Problemlere rastgele bir yaklaşım sergileyen, sistemlerden ve rehberlikten kaçınan.

Konuşmalarında, bir noktadan diğerine atlar, işlere başlar fakat bitiremezler

DÜZEYLER

Global

Resmin bütünüyle, genel çerçeve ve soyut düşünceyle uğraşan.

Bütünsel mesaj veren yazılar yazmayı, sanat eserleri oluşturmayı severler.

Lokal

Detaylar, özel ve somut düşüncelerle uğraşan.

Sanatın detaylarını tarif edici ve birbirleriyle ilişkilerini tarif eden yazılar yazmayı severler.

KONU ALANLARI

İçsel

Yalnız çalışmayı seven içedönük, kendine yeten.

Kendi kendine yapabileceği fen bilimleri ya da sosyal bilimlerde yapmayı severler

Dışsal

Diğerleriyle çalışmayı seven, sosyal, dışadönük, karşılıklı bağımlı.

Takım arkadaşlarıyla çalışabileceği projeleri tercih ederler

EĞİLİMLER

Liberal

Yeni yöntemleri denemeyi seven, geleneklere karşı koyan

Önerilen yol olmasa da yeni bir aletin nasıl çalıştırılacağını çözerler

Muhafazakar

Denenmiş ve doğru yolları kullanmayı seven, gelenekçi.

Geleneksel, denenmiş yolla bir aleti çalıştırmayı, geleneksel sınıf ortamlarında çalışmayı tercih ederler.

Uzman Psikolog Özgün Kızıldağ

Kaynakça

1) Özakpınar Y., Yayınlanmamış Ders Notları, 1999, Çantay Kitabevi

2) Buluş M., İlköğretim Bölümü Öğrencilerinin Düşünme Profili Açısından incelenmesi, Ege Eğitim Dergisi, 2005

3) Dinçer B., Öğretmen Adaylarının Düşünme Stilleri Profillerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi, 2009

4) Özbaş N., Uluçınar S., Sınıf Öğretmenlerinin Düşünme Stilleri ve Kullandıkları Ölçme-Değerlendirme Yöntemleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2014

5) Çatalbaş E., Lise Öğrencilerinin Düşünme Stillerinin Akademik Başarı ve Ders Tutumları Arasındaki ilişki, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi, 2006