İşyerinde Bir Narsist mi Var?

İşyerinde Bir Narsist mi Var?

Narsisizm nedir? İş yerinde nasıl kendini gösterir?

Narsisizm kavramı Yunan mitolojisinde sudaki aksini görerek kendine aşık olan ve ömrünü hiç ulaşamayacağı bu sevgiliyi izleyerek tüketen Narkissos’dan gelmektedir. Kavramın tanımlanışından bugüne geçen sürede pek çok farklı tanım yapılsa da günümüzde geçerli olan tanıma göre aşağıdakilerden beşinin veya daha fazlasının olması ile tanımlanabilen; erken erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, üstünlük duygusu, beğenilme ihtiyacı ve empati yapamamanın olduğu sürekli bir davranış kalıbı Narsisizm olarak tanımlanır. Bu davranış ve tutum özellikleri ise,

1. Kendisinin çok önemli olduğu duygusunu taşıma, başarılarını ve yeteneklerini abartma, yeterli bir başarı göstermeksizin üstün biri olarak bilinmeyi bekleme.

2. Sınırsız başarı, güç, zekâ, güzellik ya da kusursuz sevgi üzerinde kafa yorma.

3. Özel ve eşi bulunmaz biri olduğuna ve ancak özel ya da toplumsal durumu üstün kişilerin kendisini anlayabileceğine ya da ancak onlarla arkadaşlık etmesi gerektiğine inanma.

4. Çok beğenilmek isteme.

5. Hakkı olduğu duygusu taşıma. Kendisinin, özellikle kayırılacak olduğu bir tedavi biçiminin uygulanacağı beklentisi içinde olma ya da bu beklentilerine göre uyum gösterme.

6. Kişiler arası ilişkileri kendi çıkarları için kullanma ve kendi amaçlarına ulaşmak için başkalarının zayıflıklarını kullanma.

7. Empati (eş duyum) yapamama. Başkalarının duygularını tanıyıp, tanımlama ve ihtiyaçlarının farkına varıp, bu ihtiyaçların giderilmesi konularında isteksiz olma.

8. Çoğu zaman başkalarını kıskanma ya da başkalarının kendisini kıskandığına inanma.

9. Küstah, kendini beğenmiş davranış ya da tutumlar sergileme; eleştirilere karşı öfke, utanç veya küçük düşme tepkisinde bulunma

Olarak tanımlanabilir.

Aslen negatif özellikler olarak tanımlansa ve bir bozukluk olarak değerlendirilse de pek çok çalışma narsistik kişilik özellikleri gösteren kişiler ve iş yaşamları arasındaki ilişkileri incelemiş ve bozuk insanlar arası ilişkiye rağmen artmış bir iş performansı gösterdikleri yönünde bulgular ortaya koymuşlardır.

Narsisizm ve iş hayatı arasındaki ilişkiye baktığımızda, narsistlerin erken çocuklukta ebeveynleri ile yaşadıkları negatif deneyimlerinden dolayı sonraki ilişkilerinde de düşmanlık ve şüphecilikle dolu olmalarının iş yaşamalarına doğrudan yansıdığını söylenebilir. Diğer insanların kendisine, takdirkâr düşünceler besleyip beslemediklerini sınamak zorunda hissetmektedirler. Geri bildirimi alabilmek için ilişkilerini sürekli baskı altında tutmaktadırlar. Başkalarını gerçekten sevememekte, önemseyememekte hatta küçümsemektedirler. Narsistlerin diğer kişileri bir araç olarak kullanmaları ve alçak gönüllülük, cömertlik gibi sosyal normlardan uzak hareket etmeleri güçlü yakın ilişkiler kurmalarına engel oluşturmaktadır. Çevreleri ile yakın ilişkiler kurmak yerine rekabet etmeyi tercih eden narsistler, kendilerinden daha düşük seviyede olduğunu düşündükleri kişilerle kendilerinin karşılaştırılmasına olumlu tepkiler vermektedir. Ancak daha üst seviyede bir kişi ile karşılaştırıldıklarını düşünmeleri düşmanlık duygularını artırmaktadır.

Narsistlerin zor veya stresli görevlerde diğerlerine göre daha iyi performans sergiledikleri gözlemlenmiştir.

Narsisizm aynı zamanda takım performansı üzerinde de etkili olabilmektedir. Narsisizmin birçok özelliği narsistlerin iyi bir takım oyuncusu olamayacağını göstermektedir. Narsistler, kendilerini diğerlerinden üstün gördükleri için kişisel etkileşimlerde baskındırlar. Takım çalışmalarında, takımın başarılarına olan bireysel katkılarının fark edilmesi zor olabileceğinden yeteneklerinin altında bir performans sergileyebilmektedirler.

Negatif etkilerinin açık olmasına rağmen bazı durumlarda narsisizm, takım performansına fayda sağlayabilmektedir. Bir karar vermek ya da bir plan geliştirmek için bir araya gelen grup üyelerinin bazıları, grubun diğer üyeleri ile aynı perspektifi paylaşmadıklarında fikir ve önerilerini kendilerine saklarlar, bu da takımın üretkenliliğinin zarar görmesine neden olabilmektedir. Değerlendirilme endişesi, otoriteye saygı, çatışmadan kaçınma, kişilerin grup toplantılarında fikirlerini kendilerine saklamalarının yaygın sebepleridir. Bu nedenlerin hiçbiri narsistleri susturamamaktadır. Narsist takım üyeleri, negatif değerlendirilme ihtimalini göze alabilecek kadar kendilerinden emin davranmaktadırlar.

Narsist bireylerin kendini geliştirme motivleri oldukça düşüktür. Çünkü başkalarından aldıkları geribildirimden yararlanmamaktadırlar. Kendilerine söylenenleri dikkatle ele almamakta ve gelecek planları için kullanmamaktadırlar.

Uzman Psikolog Özgün Kızıldağ

Kaynakça:

  1. Atay S., Narsistik Kişilik Envanterinin Türkçeye Standardizasyonu, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 11 / 1, 2009

  2. Doğaner İ., Narsisistik Kişilik Bozukluğu, Ege Psikiyatri Sürekli Yayınları, Cilt :1, Sayı:3, s.343, 1996

  3. Özgüzel S., Hubris Sendromuna Yakalanan Yöneticilerde Çocukluktaki Aile İçi İletişimin Etkisinin İncelenmesi, Eğitim ve Toplum Dergisi, 2016

  4. Timuroğlu K., İşyerinde Narsisizm ve İş Tatmini İlişkisi, İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 22, Sayı: 2, 2008